BUMALIK AKO MULA SAUDI PAGKATAPOS NG 5 TAON PARA I-SURPRISE ANG PAMILYA KO—PERO NATUKLASAN KONG NAGUGUTOM ANG MAG-INA KO SA LIKOD NG MANSYON HABANG NAGPAPAKASASA ANG NANAY AT KAPATID KO.
Ako si Arthur. Limang taon akong nagtiis sa init ng disyerto sa Saudi Arabia bilang isang Heavy Equipment Operator. Nagtrabaho ako ng walang day-off, labing-dalawang oras araw-araw, para lang mabigyan ng magandang kinabukasan ang asawa kong si Maya at ang anak naming si Leo, na noo’y isang taong gulang pa lamang nang iwan ko.
Dahil nasa probinsya si Maya at walang sariling bank account noong umalis ako, napagkasunduan namin na sa account ng aking ina, si Aling Rosa, ko ipapadala ang lahat ng sahod ko. Sabi ng nanay ko, siya na raw ang bahalang mag-budget para sa mag-ina ko, at siya na rin ang mamamahala sa pagpapagawa ng pangarap naming bahay.
Tiwala ako sa pamilya ko. Tuwing tatawag ako, laging sinasabi ng Nanay ko at ng kapatid kong si Belinda na maayos ang kalagayan nina Maya. Minsan ko lang makausap ang asawa ko dahil palaging “sira” raw ang cellphone nito o kaya ay “tulog” na. Kapag nakakausap ko naman si Maya, lagi lang siyang tahimik at sinasabing, “Okay lang kami, Hon. Mag-ingat ka diyan.” Hindi ko alam, may itinatago na pala siyang matinding luha.
Makalipas ang limang taon, natapos ang kontrata ko. Nakapagpatayo na ako ng isang malaking mansyon, ayon sa mga pictures na ipinapadala ng Nanay ko. Napagpasyahan kong umuwi nang walang pasabi. Gusto kong i-surprise ang pamilya ko, lalo na ang mag-ina ko.
Pagdating ko sa aming bayan, sumakay ako ng tricycle papunta sa address ng bago naming bahay. Nang huminto ang tricycle, napanganga ako. Napakalaki ng bahay. Tatlong palapag, may magarang gate, at naka-park ang isang bagong SUV.
Gabi na noong dumating ako. Dinig na dinig mula sa labas ang malakas na tugtog at tawanan. May malaking party sa loob. Naisip ko, siguro ay nagdiriwang sila ng kaarawan ng kapatid kong si Belinda.
Dahil ayaw kong dumaan sa harap para hindi masira ang surprise, umikot ako sa gilid ng bakod papunta sa likod-bahay. Nakabukas ang maliit na gate sa likod.
Pagpasok ko, natigilan ako.
Sa pinakadulo ng malawak na bakuran, malayo sa nagliliwanag na mansyon, may isang maliit na barong-barong. Gawa lang ito sa pinagtagpi-tagping yero at lumang kahoy. Walang kuryente, tanging isang maliit na kandila lang ang nagbibigay ng liwanag.
Sa labas ng barong-barong, may isang babaeng nakatalikod. Payat na payat siya, suot ang isang kupas at butas-butas na duster. Nagluluto siya ng instant noodles gamit ang mga pinulot na kahoy bilang panggatong.
Sa tabi niya, may isang batang lalaki na nakaupo sa lumang balde. Gusgusin ang bata, walang tsinelas, at kitang-kita ang buto sa sobrang kapayatan.
“Ma, gutom na po ako… pwede po ba tayong humingi ng manok doon sa party ni Lola?” mahinang tanong ng bata.
“Shhh… bawal tayo doon, Leo. Magagalit ang Lola at Tita Belinda mo. Hayaan mo na, malapit nang maluto itong noodles natin,” sagot ng babae, kasabay ng kanyang paghikbi.
Nanlamig ang buong katawan ko. Pamilyar ang boses na iyon.
Nabitiwan ko ang dala kong maleta. BLAG.
Lumingon ang babae. Nanlaki ang kanyang mga mata.
“A-Arthur…?” Si Maya. Ang asawa ko. Ang babaeng iniwan ko na malusog at puno ng ngiti, ngayon ay mukhang matanda, pagod, at mistulang pulubi. At ang bata… ang anak kong si Leo.
Tumakbo ako palapit sa kanila. Niyakap ko sila nang mahigpit. Halos madurog ang puso ko nang maramdaman ko ang mga buto ng asawa at anak ko.
“Maya… Diyos ko, anong nangyari sa inyo? Bakit kayo nandito sa labas? Nasaan ang mga damit niyo? Bakit hindi kayo nakatira sa loob?!” sunod-sunod kong tanong habang humahagulgol.
Umiiyak na nagpaliwanag si Maya.
“Patawarin mo ako, Arthur… Wala akong magawa,” iyak ni Maya. “Pagkaalis mo, kinuha ng Nanay mo ang lahat. Siya ang humawak ng pera. Nang matapos ang bahay, pinalayas nila kami sa loob. Dito nila kami pinatira sa bodega. Ginawa nila akong katulong. Ako ang naglalaba, naglilinis, at nagluluto para sa kanila. Ang binibigay lang nilang pagkain sa amin ay mga tira-tira o kaya instant noodles.”
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?!” galit at awang tanong ko.
“Tinakot nila ako,” nanginginig na sagot ni Maya. “Kinuha nila ang cellphone ko. Sabi ng Nanay mo, kapag nagsumbong ako, sasabihin daw nila sa’yo na may kinakasama akong iba at ipapadala ka nila sa kulungan sa Saudi kung magrereklamo ako. Natakot ako, Arthur. Wala akong kakampi. Tiniis ko na lang para makakain kahit paano ang anak natin.”
Kumulo ang dugo ko. Sa loob ng limang taon, nagpakahirap ako sa disyerto. Kinain ko ang init, puyat, at lungkot. Ang akala ko, namumuhay nang parang prinsesa ang mag-ina ko. ‘Yun pala, ginawa silang alipin ng sarili kong kadugo gamit ang perang pinaghirapan ko.
Tumayo ako. Pinunasan ko ang mga luha ko. Ang lungkot ay napalitan ng matinding determinasyon.
“Dito lang kayo, Maya,” mariin kong sabi. “Kukunin ko ang hustisya para sa inyo.”
Iniwan ko sila saglit at naglakad papasok sa mansyon. Dumaan ako sa back door papunta sa sala.
Napakagara ng loob ng bahay. Puno ng mga bisita, may mga nag-iinuman, at may buffet table na punong-puno ng masasarap na pagkain.
Sa gitna ng sala, nakaupo ang Nanay ko, suot ang mamahaling alahas at makapal na make-up. Sa tabi niya ay si Belinda, may hawak na wine glass at nagyayabang sa kanyang mga kaibigan.
“Kaya nga sabi ko, swerte talaga ako,” malakas na sabi ni Nanay sa mga bisita. “Ang anak kong si Arthur, sunud-sunuran sa akin. Lahat ng pera niya, sa akin pinapadala! Ako ang reyna sa bahay na ito!”
“At ‘yung asawa niyang hampaslupa? Ayun, katulong lang natin sa likod!” tumatawang dagdag ni Belinda.
Hindi ko na napigilan ang sarili ko. Naglakad ako papunta sa gitna, hinawi ko ang mga bisita, at pinatay ang tugtog sa speaker.
Natahimik ang lahat. Lumingon sila sa akin.
Nanlaki ang mga mata ni Nanay at Belinda. Namutla sila na parang nakakita ng multo.
“A-Arthur?!” nauutal na sigaw ng Nanay ko. “A-Anak! Bakit ka nandito? Akala ko ba next year ka pa uuwi?!”
Lumapit siya para yakapin ako, pero umatras ako. Tinignan ko siya mula ulo hanggang paa.
“Reyna ka kamo, Ma?” malamig na tanong ko. Ang boses ko ay tahimik pero dumadagundong sa galit. “Reyna gamit ang dugo at pawis ko? Habang ang asawa at anak ko ay pinapakain niyo ng tira-tira sa likod ng bahay?!”
Nagkatinginan ang mga bisita. Nagsimula silang magbulungan.
“Kuya, let us explain…” lapit ni Belinda, nanginginig. “Masama kasing impluwensya ‘yang si Maya—”
“WAG MONG BABANGGITIN ANG PANGALAN NG ASAWA KO!” sigaw ko.
Tumingin ako sa kanilang dalawa.
“Limang taon, Ma. Limang taon akong nagpakamatay sa trabaho para mabigyan kayo ng magandang buhay. Pero anong ginawa niyo? Ginutom niyo ang dugo at laman ko! Ninakaw niyo ang karapatan ng asawa ko!”
“Anak, bahay ko ‘to! Ako ang nagpatayo nito!” pilit na pagmamatigas ng Nanay ko para hindi mapahiya sa mga bisita.
Kumuha ako ng isang dokumento mula sa bag ko. Ito ang kopya ng Land Title at mga resibo ng bank transfers.
“Sa papel, nakapangalan ito sa akin. Ako ang nagbayad ng lupa, ako ang nagpondo ng materyales. Kayo lang ang nag-supervise,” madiin kong sabi. “Ang bahay na ito ay pag-aari ko.”
Itinuro ko ang pintuan palabas.
“Ngayon din, lumayas kayo sa pamamahay ko.”
“Arthur! Nanay mo ako! Kapatid mo ako!” umiiyak na sigaw ni Nanay, lumuluhod sa harap ko. “Saan kami pupunta?!”
“Hindi ganyan ang ugali ng isang pamilya,” sagot ko. Walang awa sa puso ko nang mga oras na iyon. “Doon kayo sa bodega tumira kung gusto niyo. O kaya sa kalsada. Pero hindi na kayo makakatuntong sa loob ng bahay na ito. Kukunin ko rin ang sasakyan at lahat ng bank accounts bukas na bukas din.”
Nakita ng mga bisita ang totoong ugali nila Rosa at Belinda. Sa hiya at pandidiri, unti-unting umalis ang mga bisita. Iniwan nilang mag-isa ang mag-ina.
Nang gabing iyon, pinapunta ko ang mga tanod ng barangay para pormal na paalisin sina Nanay at Belinda sa bahay ko. Umiiyak silang umalis bitbit ang iilang damit. Hindi ko sila sinaktan, pero binigay ko sa kanila ang pinakamabigat na parusa: ang bawiin ang lahat ng ninakaw nilang karangyaan.
Matapos ang gulo, bumalik ako sa likod-bahay.
Binuhat ko ang anak kong si Leo. Inalalayan ko ang asawa kong si Maya. Dinala ko sila sa loob ng napakalaking mansyon. Pinaghandaan ko sila ng mainit na tubig panligo at ipinaghanda ng masarap na pagkain mula sa mga naiwan sa mesa.
Habang pinapanood kong nakangiti at sarap na sarap sa pagkain ang anak ko sa loob ng airconditioned na kwarto, niyakap ko si Maya.
“Patawarin mo ako kung natagalan ako, Hon,” bulong ko habang humahalik sa noo niya. “Hindi na ako aalis. Hinding-hindi na kayo magugutom. At hinding-hindi na kayo maaapi.”
Simula noon, nagsimula kaming muli. Binuksan ko ang isang maliit na negosyo gamit ang natira kong ipon para hindi ko na kailangang bumalik sa abroad. Sina Nanay at Belinda ay nabalitaan kong nakikitira na lang sa mga malalayong kamag-anak at naghihirap, pinagdurusahan ang kasakiman na sumira sa aming pamilya.
Napatunayan ko na ang tunay na yaman ng isang lalaki ay hindi ang laki ng bahay, kundi ang kaligtasan at kaligayahan ng kanyang mag-ina.
