INIWAN AKO NG ASAWA KO PARA SA KAPATID KO DAHIL “DESERVE NIYA DAW SUMAYA”—LIMANG TAON ANG LUMIPAS, NAGMAMAKAAWA SILA DAHIL KAILANGAN NIYA NG BATO KO (KIDNEY). PERO NANG LUMABAS ANG RESULTA, IBINULONG KO SA KANYA ANG SALITANG DUMUROG SA HULI NIYANG PAG-ASA.
Limang taon na ang nakararaan, gumuho ang mundo ko sa sala ng bahay ng mga magulang ko.
Nakaimpake ang mga gamit ng asawa kong si Jason. Nakakapit sa braso niya ang nakababata kong kapatid na si Lyra.
“Ate, sorry,” iyak ni Lyra, pero wala akong makitang pagsisisi sa mata niya. “Nagmamahalan lang kami. Hindi namin mapipigilan ang puso.”
Tumingin ako sa Nanay ko, umaasang kakampihan niya ako. Umaasang sasampalin niya ang taksil kong asawa at ang malandi niyang anak.
Pero hinawakan lang ni Mama ang balikat ko.
“Elena,” sabi ni Mama. “Hayaan mo na sila. Mas mahina ang kapatid mo kaysa sa’yo. Ikaw, kaya mong mabuhay mag-isa. Si Lyra, kailangan niya si Jason. Deserve din naman ng kapatid mo ang sumaya, ‘di ba? Huwag kang madamot.”
Madamot?
Ako na ninakawan ng asawa? Ako na niloko ng sarili kong kadugo? Ako pa ang madamot?
Sa araw na iyon, hindi lang asawa ang nawala sa akin. Nawalan din ako ng pamilya.
Umalis ako nang walang lingon-likod. Nagpalit ako ng number. Lumipat ako ng ibang probinsya. Pinutol ko ang lahat ng koneksyon. Nagtrabaho ako nang maigi hanggang sa magkaroon ako ng sariling negosyo. Naging matigas ako. Naging bato ang puso ko.
KASALUKUYAN
Isang gabi, tumunog ang telepono ko sa opisina. Sekretarya ko ang sumagot, pero ibinigay niya sa akin dahil “emergency” daw tungkol sa pamilya ko.
“Hello?” malamig kong sagot.
“Elena! Anak! Diyos ko, salamat at nahanap ka namin!” boses ni Mama. Umiiyak siya. Hysterical.
“Sino ‘to?” tanong ko, kahit alam ko kung sino.
“Mama mo ‘to! Elena, umuwi ka na please. Ang kapatid mo… si Lyra… nasa ospital siya. Stage 5 Kidney Failure. Mamamatay siya, Elena! Kailangan niya ng transplant!”
Hindi ako sumagot.
“Elena, parang awa mo na!” sigaw ni Mama. “Nagpa-test kaming lahat—ako, si Jason, ang mga pinsan mo—walang nag-match! Ikaw na lang ang pag-asa! Magkapatid kayo! Sigurado kaming perfect match kayo! Iligtas mo ang kapatid mo!”
Narinig ko ang boses ni Jason sa background. “Elena, please. Mahal na mahal ko siya. Huwag mo siyang hayaang mamatay.”
Napangisi ako. Deserve niyang sumaya, di ba? Bakit ngayon, parang hindi sila masaya?
“Sige,” sagot ko. “Pupunta ako.”
Pagdating ko sa ospital, sinalubong nila ako na parang bayani. Niyakap ako ni Mama. Hinawakan ni Jason ang kamay ko. Payat na payat si Lyra sa kama, putla at nangingitim ang balat.
“Ate…” bulong ni Lyra. “Salamat dumating ka. Alam kong mapapatawad mo rin ako.”
Hindi ako kumibo.
Sumailalim ako sa Compatibility Test. Dugo, tissue typing, crossmatching.
Isang linggo ang hinintay namin. Araw-araw, dinadalhan ako ni Mama ng prutas. Araw-araw, nagkukwento si Jason kung gaano sila kasaya bago nagkasakit si Lyra. Tinitiis ko lang ang presensya nila.
Dumating ang araw ng resulta.
Pumasok ang doktor sa kwarto ni Lyra. Nandoon kaming lahat.
“Doc, ano po?” tanong ni Mama. “Match po ba?”
Ngumiti ang doktor. “It’s a miracle. 100% Match po si Ms. Elena at ang pasyente. Pwede tayong mag-schedule ng operasyon agad.”
Nagdiwang sila. Umiyak si Mama sa tuwa. “Sabi ko na nga ba! Salamat Lord! Elena, anak, hulog ka ng langit!”
Nagliwanag ang mukha ni Lyra. “Mabubuhay ako… Ate, ibibigay mo sa akin ang kidney mo, ‘di ba?”
Tumayo ako. Kinuha ko ang folder ng resulta mula sa doktor.
Naglakad ako palapit sa kama ni Lyra. Hinawakan ko ang kamay niya. Malamig. Nanginginig.
Ang buong pamilya ay nakatingin sa akin, naghihintay ng “Oo.”
Lumapit ako sa tenga ni Lyra. At ibinulong ko ang mga salitang limang taon kong kinimkim.
“Oo, Lyra. Match tayo,” bulong ko. “Pero may isa pang bagay na kailangan mong malaman.”
Hinintay niyang ituloy ko.
“Tanda mo nung sinabi ni Mama na ‘Deserve mo ring sumaya’ nung inagaw mo ang asawa ko?”
Nanlaki ang mata ni Lyra.
“Well…” diin ko. “Narealize ko na tama si Mama. Deserve ko ring sumaya. At ang tanging magpapasaya sa akin… ay ang makita kang unti-unting namamatay habang hawak ko ang solusyon na hinding-hindi ko ibibigay sa’yo.”
Umatras ako at binitawan ang kamay niya.
“A-Anong ibig mong sabihin?” tanong ni Lyra, nagsisimula nang umiyak sa takot.
Humarap ako sa doktor at sa pamilya ko.
“I am declining the procedure,” malakas kong sabi.
“ANO?!” sigaw ni Mama. “Elena! Papatayin mo ang kapatid mo?!”
“Hindi ako ang papatay sa kanya, Ma,” sagot ko nang kalmado. “Ang sakit niya ang papatay sa kanya. Ako? Pinili ko lang na huwag siyang iligtas. Tulad ng pagpili niyong huwag akong iligtas sa sakit nung inagaw niyo ang asawa ko.”
“Hayop ka!” akmang sasampalin ako ni Jason pero nasalo ko ang kamay niya.
“Subukan mo,” banta ko. “Wala kayong karapatan sa katawan ko. Wala kayong karapatan sa kidney ko.”
“Elena, babayaran kita!” sigaw ni Jason. “Lahat ng pera ko!”
“Mayaman na ako, Jason,” ngiti ko. “Hindi ko kailangan ng pera mo. Ang kailangan ko ay hustisya.”
Naglakad ako papunta sa pinto.
“Mama! Pigilan mo siya! Mamamatay ako!” sigaw ni Lyra.
Humarap ako sa huling pagkakataon.
“Sabi mo noon Ma, ‘Huwag akong madamot’?”
Tinapik ko ang tagiliran ko kung nasaan ang kidney ko.
“Ito ang pinakamadamot na gagawin ko sa buong buhay ko. At napakasarap sa pakiramdam.”
Iniwan ko sila sa kwartong iyon. Ang iyak ni Lyra at ang sigaw ni Mama ay musika sa pandinig ko. Sila ang sumira sa akin noon, kaya makatarungan lang na panuorin ko silang masira ngayon.
Hindi ako nagbigay ng kidney, pero nagbigay ako ng leksyon: Huwag mong sunugin ang tulay na tatawiran mo balang araw, dahil baka ang taong nasa kabilang dulo ay siya palang may hawak ng susi ng buhay mo.
